Kilidinden sıyrılan ahtapot

İki bin on altı yılında, Yeni Zelanda'daki küçük bir akvaryumun çalışanları bir sabah gerçek bir gizemle karşılaştı. Akvaryumdaki sıradan görünüşlü ahtapotlardan biri, Inky adındaki, gece boyunca tankından kaybolmuştu. Hiçbir cam kırılmamış, hiçbir alarm çalmamıştı. Sanki hiç orada olmamış gibi, sessizce ortadan kaybolmuştu.

In two thousand sixteen, staff at a small aquarium in New Zealand arrived one morning to a genuine mystery. One of their octopuses, an unremarkable looking creature named Inky, had vanished from his tank overnight. No glass had been broken and no alarm had sounded. He had simply gone, as if he had never been there at all.

Binanın taranması sonunda cevabı ortaya çıkardı. Karanlığın örtüsü altında Inky, kendi tankının kapağını aralamış, ardından soğuk zeminde sürünerek okyanusa açılan dar bir drenaj borusuna ulaşmıştı. İçine sıkışarak girmiş, birkaç metre uzunluğundaki dar metal borudan geçmiş ve açık suya kaymıştı. Güneş doğduğunda özgürdü.

A search of the building eventually supplied the answer. Under cover of darkness, Inky had prised open the lid of his own tank, then dragged his body across the cold floor to a narrow drainpipe leading to the ocean. He squeezed inside, worked his way through several metres of tight metal piping, and slid out into open water. By sunrise, he was free.

Bu hikâyeyi olağanüstü kılan yalnızca Inky'nin yaptığı şey değil, bunun bir ahtapotun nasıl düşündüğünü ortaya koyması. Ahtapotlar, bir köpekle neredeyse aynı sayıda nörona sahip olmalarıyla, yaşayan en zeki yaratıklar arasında sayılır. Bu nöronların çoğu kafada değil kollarda bulunur, bu yüzden her kol adeta kendi aklı varmış gibi belirli bir bağımsızlıkla hareket eder.

What makes the story remarkable is not just what Inky did, but what it reveals about how an octopus thinks. Octopuses rank among the most intelligent creatures alive, with roughly as many neurons as a dog. Most of those neurons sit not in the head but along the arms, so each arm operates with a degree of independence, almost as though it had a mind of its own.

Bu zekâ, dünyanın dört bir yanındaki laboratuvarlarda defalarca kendini gösterir. Ahtapotlar yiyeceğe ulaşmak için kavanoz kapaklarını açmayı öğrenmiş, kilitli bir kutudan bir parça yengeç çıkarmak için çok adımlı bulmacalar çözmüş, hatta belirli araştırmacıları görerek tanıyıp sevmedikleri kişilere su fışkırtmıştır.

This intelligence turns up again and again in laboratories worldwide. Octopuses have learned to unscrew jar lids to reach food, solved multi step puzzles to retrieve a piece of crab from a locked box, and even recognised individual researchers by sight, squirting water at the ones they seemed to dislike.

Yine de bilim insanları böylesi bir zekânın nasıl ortaya çıktığını hâlâ tam olarak açıklayamıyor. Bu zekâ, memeliler var olmadan çok önce, yaşamın tamamen ayrı bir dalında evrimleşmişti. Bu yüzden bir ahtapotun zihniyle karşılaşmak, dünya üzerinde uzaylı bir zihinle karşılaşmaya en yakın deneyim gibi hissettiriyor.

Even so, scientists still cannot fully explain how such intelligence arose. It evolved along an entirely separate branch of life, long before mammals existed, which is why meeting an octopus's mind feels like the closest thing on Earth to meeting an alien one.

Inky bir daha asla görülmedi. Akvaryum sonunda onun yerine başka bir ahtapot getirdi, ama bu sefer yeni tankın kaçılması çok daha zor olmasını sağladılar.

Inky himself was never seen again. The aquarium eventually replaced him with another octopus, though this time they made sure the new tank would be considerably harder to escape from.