Ukurasa huu unaeleza mahali hasa Kiingereza kinapotofautiana na Kiswahili, na mahali ambapo tayari uko mbele bila kujua.
Unapoanza kujifunza Kiingereza ukiwa tayari unazungumza Kiswahili, huanzii chini kabisa. Kuna mambo unayoyajua tayari bila kuyatambua, na kuna machache ambayo yatakusumbua wewe zaidi kuliko yanavyomsumbua mwanafunzi kutoka lugha nyingine. Kujua tofauti hizo mapema kunakuokolea miezi ya kubahatisha.
Habari njema kwanza. Sauti mbili za Kiingereza zinazowatesa wanafunzi wengi duniani, ile ya think na ile ya this, tayari unazitamka kila siku. Zipo katika thelathini na katika dhahabu. Mwanafunzi wa Kifaransa au wa Kijapani hutumia miezi kuzizoea; wewe unaanza nazo mkononi. Vilevile mpangilio wa sentensi ni ule ule: mtenda, kitenzi, kitendwa. Juma alinunua kitabu na Juma bought a book hufuata mstari mmoja.
Kisha, kwa mara moja tu, Kiingereza ni chepesi kuliko Kiswahili. Katika Kiswahili nomino ina ngeli, na ngeli hiyo hulazimisha kila neno linalofuatana nayo libadilike: kitabu kizuri kile kimoja, lakini vitabu vizuri vile viwili. Kiingereza hakina ngeli hata moja. Nomino huongezewa -s mwishoni ikiwa ni nyingi, na inaishia hapo. Kivumishi hakibadiliki kamwe: good book, good books. Sehemu hii utaipita haraka kuliko unavyodhani.
Sasa yale yatakayokupa shida. Kiswahili kina irabu tano safi. Kiingereza kina sauti za irabu zaidi ya kumi, na tofauti kati yake hubeba maana:
Sikio lako halijazoezwa kutofautisha jozi hizi, kwa hivyo kazi ya kwanza ni kusikia, si kutamka. Ukiweza kuzisikia, mdomo hufuata.
Tatizo la pili ni mtiririko wa konsonanti. Silabi ya Kiswahili karibu kila mara humalizika kwa irabu, wakati Kiingereza hurundika konsonanti pamoja. Ndiyo maana school hugeuka sukulu na street hugeuka sitiriti: irabu ndogo huingia katikati bila wewe kukusudia. Tiba si kuongeza kasi, bali ni kujifunza kutamka konsonanti mbili au tatu zikiwa zimeshikana bila kuweka sauti yoyote kati yake.
Kigumu kuliko vyote ni a, an na the. Kiswahili hakina maneno haya, na hakiyahitaji. Husemi kitabu kwa njia mbili tofauti kutegemea kama msikilizaji anakijua au hakijui. Kiingereza hukulazimisha kufanya uchaguzi huo kila unapotaja nomino, na hakuna namna ya kuukwepa. Kanuni ya kuanzia: a ni mara ya kwanza kutaja, the ni pale nyote wawili mnajua ni kipi hasa. I saw a dog. The dog was black.
Kuna pia -s ya nafsi ya tatu: I walk, lakini he walks. Cha kufurahisha ni kwamba dhana yenyewe unaijua vizuri, kwa sababu Kiswahili hupatanisha kitenzi na mtenda kila mahali, kama katika ninakwenda na anakwenda. Kiingereza hupatanisha mahali pamoja tu, na ndiyo maana ni rahisi kuisahau: hakuna kitu kingine kinachobadilika ili kukukumbusha.
Mwisho, yeye ni neno moja, lakini Kiingereza kina he na she. Kuchanganya haya mawili ni kosa la kawaida kabisa hata kwa wazungumzaji wa Kiswahili waliobobea. Si ishara ya udhaifu; ni sehemu tu ambayo lugha yako haikuhitaji kuchagua, na Kiingereza kinakuhitaji uchague kila sekunde.
Bofya sentensi yoyote ili kuona tafsiri yake, maelezo ya sarufi, na sentensi za mfano.
Washa tafsiri za ukurasa mzima ili kusoma sambamba kwa Kiswahili na Kiingereza.
Sikia hadithi ikisomwa kwa sauti huku kila neno likiangaziwa, ili kuboresha matamshi na kasi ya kusoma.
Kiswahili kimeazima maneno mengi kutoka Kiingereza na Kiarabu, lakini neno likishaingia hubadilika. Wakati mwingine maana hupanuka, wakati mwingine hubana, na mara nyingine hugeuka kabisa. Hapo ndipo hatari ilipo: unatumia neno unalolijua vizuri, sikio la Mwingereza linalisikia, lakini maana linayoipata si uliyokusudia.
Mengine ya kukumbuka haraka: bendera ni flag, si banner, ambalo ni tangazo la kitambaa au la mtandaoni. Kompyuta inabeba kila kitu, lakini Kiingereza kinatofautisha laptop, desktop na tablet. Shati ni shirt yenye vifungo; ile ya kuvaa kichwani ni T-shirt. Na mzee ni heshima kwetu, ilhali old man kwa Kiingereza ni dharau karibu kila mara. Sema elder, sir, au mwite kwa jina lake.
Kiswahili kina vokali tano tu, na kila herufi ina sauti yake isiyobadilika. Ukiona neno, unajua kulitamka, na ukisikia neno, unajua kuliandika. Kiingereza kina sauti za vokali zaidi ya kumi na mbili, na tahajia yake haiahidi chochote. Hii si dosari yako; ni tofauti ya mifumo, na inatibika ukijua mahali penyewe.
Kiingereza si Kiswahili chenye maneno mengine. Mfumo wenyewe umejengwa kwa mantiki tofauti, na ukijua tofauti hizo ni sehemu chache tu, kazi inakuwa ndogo kuliko unavyodhani.
Ngeli na upatanisho. Kiswahili kina ngeli zaidi ya kumi na tano, na kila moja inaacha alama kwenye kila neno linalofuata: kitabu kizuri kile kimepotea, vitabu vizuri vile vimepotea. Kiingereza hakina lolote la aina hiyo. The good book is lost, the good books are lost: the na good havibadiliki hata kidogo, wala nomino haina jinsia. Lakini kuna sehemu moja Kiingereza kinadai upatanisho, na ndiyo kosa linaloongoza: kitenzi cha wakati uliopo kinachukua -s kwa nafsi ya tatu umoja. He goes, she works, my brother lives in Arusha. Hakuna -s kwa I, you, we, they. Aliyezoea kubandika alama kila mahali anaweza kabisa; tatizo ni kwamba alama moja pekee haionekani ya maana. Ni ya maana, na kukosekana kwake kunasikika mara moja.
Kitenzi kimoja dhidi ya maneno matatu. Ninakupenda ni neno moja lenye nafsi, wakati, mtendwa na mzizi. Kiingereza kinatawanya vyote: I love you. Sikumwona inahitaji maneno manne: I did not see him. Mtendwa anayeishi ndani ya kitenzi chetu anakuja baada ya kitenzi kwa Kiingereza, daima: give me the book. Na kwa kuwa a- yetu haitofautishi jinsia, wazungumzaji wengi wanachanganya he na she katikati ya hadithi moja. Jisikilize unapoeleza habari za mtu.
Vibainishi: a, an, the. Hiki ndicho kigumu zaidi, kwa sababu hakina kabisa mwenzake kwa Kiswahili. Kanuni yake si orodha, ni swali moja: je, msikilizaji anajua ni kipi ninachokimaanisha? Kama hajui, au ni mara ya kwanza kukitaja, tumia a au an. Kama anajua, tumia the. Ndiyo maana hadithi zote za Kiingereza zinasogea hivi: I met a teacher yesterday. The teacher told me about the school. Mara ya kwanza a, baada ya hapo the, kama vile tunavyosema mwalimu mmoja kisha yule mwalimu. Vitu vilivyo vimoja tu vinachukua the hata mara ya kwanza: the sun, the president, the government. Lakini unapozungumzia kitu kwa ujumla, hakuna kibainishi kabisa: lions are dangerous, water is life, I like music. Hapo ndipo wanapoteleza wale waliojifunza kwamba the ni tafsiri ya kuonyesha. An hufuata sauti ya vokali, si herufi: an hour, an honest man, lakini a university. Na maneno yasiyohesabika hayachukui a wala -s: sema some advice, a lot of information, my luggage, kamwe si an advice wala informations.
Wingi. Sisi tunaweka alama mwanzoni, mtoto hadi watoto, jicho hadi macho. Kiingereza kinaiweka mwishoni, na sikio lako lazima lizoee kusikiliza mwisho wa neno. Visivyofuata kanuni ni vya kila siku: child na children, man na men, woman na women, foot na feet, tooth na teeth, person na people. Vingine havibadiliki kabisa: sheep, fish. Na news ina -s lakini ni umoja: the news is bad.
Mpangilio. Kwetu nomino inatangulia na kivumishi kinafuata huku kikipatana: nyumba kubwa nyeupe. Kiingereza kinakitanguliza kivumishi, na hakibadiliki kamwe: a big white house. Vivumishi vikizidi kimoja vina mpangilio wake usioandikwa popote lakini unaosikika: maoni, ukubwa, umri, rangi, kisha malighafi. A beautiful big old wooden table inatulia sikioni; ukiibadilisha utasikia mwenyewe imeharibika. Umiliki nao unatangulia: my book, si book my.
Maswali. Kwetu sauti inatosha: Unakwenda sokoni? Kiingereza kinadai do: Are you going to the market? kwa sasa hivi, au Do you go to the market? kwa mazoea. Kikishaingia did au does, kitenzi kikuu kinarudi kwenye umbo lake la msingi: Did you see her?, si did you saw. Vivyo hivyo Where do you live?, si where you live. Lakini swali likiingizwa ndani ya sentensi nyingine, mpangilio unarudi wa kawaida: I do not know where he lives.
Nyakati. Na-, li-, ta- na me- ni safi, lakini hazilingani moja kwa moja na visaidizi vya Kiingereza. Na- inabeba mambo mawili yanayotenganishwa: ninakwenda kanisani kila Jumapili ni I go to church every Sunday, si I am going; ninakwenda sasa ndiyo I am going now. Na me- si have kila mara. Amefika inaweza kuwa he has arrived au he arrived, na tofauti inategemea kama umetaja wakati uliokwisha. Ukiutaja, lazima utumie wakati uliopita: I saw him yesterday, si I have seen him yesterday. Mwisho, ni yetu haibadiliki, lakini to be inabadilika: I am, he is, they are, we were.
Kamusi huweka neno moja la Kiingereza mbele ya kila neno letu, na kwa maneno ya kila siku hapo ndipo mtego ulipo. Haya ni maneno yetu ya kawaida yanayogawanyika kwa Kiingereza, au yanayofunika eneo tofauti.
Kinyume chake pia kipo: kuleta na kupeleka ni maneno mawili kwetu, kama bring na take, tofauti ambayo wanafunzi wengi huichanganya na wewe unaitumia kila siku.
Fuatilia mazoezi yako ukiwa na akaunti ya bure ya PollyStop. Rudi kwenye maneno yako, jaribu kidogo zaidi, na ufanye kujifunza kuwa sehemu ya siku yako.
Fungua akaunti yangu ya bure