Ang hinihingi pa rin ng Linggo

Hangga't natatandaan ni Inés, iisang bagay lamang ang ibig sabihin ng Linggo sa bahay ng kanyang lolo: paella, hindi kailanman ang bersyong pantulista na inihahain sa ilalim ng mga payong sa tabing-dagat. Ang sa kanya ay ang mabagal na uri, gawa sa buto at asupre, may kuneho kung swerteng linggo. Niluluto niya ito sa patio, sa ibabaw ng apoy ng kahoy na siya mismo pa rin ang nagsisindi at nag-aalaga, isang seremonyang nanatiling buo hanggang sa kanyang ikawalumpu't tatlong taon.

For as long as Inés could recall, Sunday in her grandfather's house had meant one immutable thing: paella, never the tourist rendition served under beachside parasols. His was the unhurried kind, built on bones and saffron, with rabbit on a fortunate week. He cooked it on the patio, over a wood fire he still lit and tended himself, a ritual that had survived, untouched, into his eighty-third year.

Sa partikular na Linggong ito, naglakbay si Inés mula Madrid para makita siya. Mas payat siya sa natatandaan ni Inés, at bawat kilos niya ngayon ay may bagong ingat. Ngunit nang tumapak siya sa patio, naroon na siya, nakayuko sa tabi ng apoy, inaayos ang mga tuod ng kahoy gamit ang mahabang bakal na pangkalikot.

This particular Sunday, Inés had travelled down from Madrid to see him. He looked thinner than she remembered, and each movement now carried a new deliberateness. Yet when she stepped onto the patio, there he already was, crouched beside the fire, coaxing the logs into place with a long iron poker.

"Huli ka," sabi niya, nang hindi man lang tumingala. Sinasabi niya ito tuwing linggo, kahit anong oras siya dumating.

"You are late," he announced, without glancing up. He said this every week, regardless of the hour.

Lumuhod siya sa tabi niya at sinuri ang kawali. Bago pa lang nagsisimulang sumipsip ng sabaw ang bigas. Mula sa kusina sa likuran nila, dumadaloy ang halong amoy ng bawang at rosemary, habang inilalapag ng kanyang lola ang mga plato sa mesa nang may pwersang higit sa kailangan ng okasyon.

She knelt beside him and studied the pan. The rice had only just begun to drink in the broth. From the kitchen behind them drifted the mingled scent of garlic and rosemary, while her grandmother set plates onto the table with more force than the occasion required.

Itinuro niya ang kawali gamit ang kanyang tungkod, nang hindi inaalis ang tingin dito. "Panoorin mo itong mabuti. Huwag mong haluin. Ang sinumang humahalo ng paella ay hindi kailanman nakaintindi sa paella."

He gestured at the pan with his stick, without looking away from it. "Watch this one closely. Do not stir it. Whoever stirs paella has never understood paella."

Hindi gumalaw si Inés sa loob ng kalahating oras. Pinanood niya ang bigas na nagbabago sa iba't ibang kulay ginto, pinanood ang ilalim ng kawali na nagdidilim hanggang maging pantay na kayumangging balat, pinanood ang kanyang lolo na pinapanood din siya. Nang sa wakas ay itinaas niya ang kawali mula sa apoy, isang tango lamang ang ibinigay niya. Wala nang kailangan pang sabihin.

Inés did not move for half an hour. She watched the rice shift through its shades of gold, watched the base of the pan darken into a crust, watched her grandfather watch her in turn. When he finally lifted the pan from the fire, he offered a single nod. Nothing further needed saying.